Έρευνα στην Ελλάδα: My greek drama (protagon.gr)

 

Πριν λίγους μήνες διάβασα τη διαμαρτυρία μιας νέας ερευνήτριας βιολόγου, της Βαρβάρας Τροχανά, που δήλωνε στο περιοδικό Nature ότι σκέφτεται να φύγει από τη πατρίδα της γιατί είναι αδύνατον να κάνει τη δουλειά της. Το ελληνικό πανεπιστήμιο την εξέλεξε μεν επίκουρη καθηγήτρια αλλά αρνείται να τη διορίσει «γιατί δεν έχει τα απαιτούμενα κονδύλια» ώστε να μπορεί να πληρώσει τουλάχιστον το νοίκι της (γιατί με τα 1.300 ευρώ που παίρνουν -αν παίρνουν- μηνιαίως οι λέκτορες, λιγότερο κι από συνταξιούχο του ΟΤΕ δηλαδή, μόνο νοίκι και κοινόχρηστα μπορούμε να πληρώσουμε). Μαζί με την κυρία Τραχανά περιμένουν άλλοι 800 νέοι επιστήμονες, ματαίως....

Τα ελληνικά πανεπιστήμια, που ήδη φυτοζωούσαν, χωρίς λεφτά για συνέδρια, χωρίς καν χαρτί για το φωτοτυπικό, με ελάχιστους και απαρχαιωμένους υπολογιστές, χωρίς προσωπικό να διδάξει, δέχονται τώρα ακόμα ένα πλήγμα από τη διακοπή των συνδρομών στις μεγάλες επιστημονικές εκδόσεις και τις βάσεις δεδομένων που αντικαθιστούσαν την τραγική έλλειψη βιβλιοθηκών από την οποία πάσχει η χώρα. «Η επιστήμη στην Ελλάδα πηγαίνει ολοταχώς προς τα πίσω», δήλωσε η δρ Τραχανά και ετοιμάζεται να φύγει τρέχοντας από τη χώρα μαζί με όλους τους νέους που αδημονούν να ανοίξουν, επιτέλους, τα φτερά τους. Στη συνέχεια θα μάθουμε τα νέα τους από την τηλεόραση φαντάζομαι: Ελληνικής καταγωγής γιατρός στην Αμερική ανακάλυψε το τεστ για τον καρκίνο τραχήλου μήτρας κ.λπ. κ.λπ.

Δεν είναι όμως μόνο τα «απαραίτητα κονδύλια» που δεν έχετε, κύριε υπουργέ. Ας είμαστε ειλικρινείς. Είναι που η χώρα μας δεν αγαπάει την έρευνα, δεν την πιστεύει, δεν στηρίζεται σ’ αυτήν. Το αντίθετο μάλιστα. Η χώρα μας τιμωρεί τους ερευνητές με τρόπους που ούτε ο Κινέζος βασανιστής είχε σκεφτεί. Θα σας εξομολογηθώ εγώ τον πόνο μου, εντελώς ενδεικτικά, για να δείτε ότι δεν είναι μόνο τα λεφτά. Είναι η νοοτροπία που σκοτώνει την αγάπη για την επιστήμη και την πρόοδο.

Εγώ είμαι ιστορικός. Αποφάσισα λοιπόν να κάνω μια έρευνα για τον ρόλο του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού την εποχή των μεγάλων βαλκανικών εθνικισμών (1912-1922). Το πρώτο πράγμα που έκανα ήταν φυσικά να αναζητήσω τα αρχεία του ΕΕΣ, του πρώτου μεγάλου διεθνούς Μη Κυβερνητικού Οργανισμού στη χώρα. Η απάντηση που πήρα από την παλιά διεύθυνση ήταν τηλεφωνική και συνοψιζόταν σε λίγες λέξεις: «Λυπάμαι. Δεν υπάρχουν αρχεία». Αρχεία, φυσικά, υπάρχουν. Η όρεξη δεν υπήρχε από την παλιά διεύθυνση που είχε αναμιχτεί με σκάνδαλα να έχει μια περίεργη μέσα στα πόδια της να σκαλίζει. Γιατί αυτό είμαστε οι ερευνητές στη χώρα μας: κάτι περίεργοι που σκαλίζουν. Μπελάδες εν δυνάμει. (Εξου και η νέα διεύθυνση μου έδωσε τελικά την άδεια και -αν το θέλει ο θεός- αρχίζω από την επόμενη εβδομάδα)

Ακολούθως απευθύνθηκα στο ιστορικό αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών. Εκεί, ως γνωστόν, διευθύνει εδώ και πολλά χρόνια η κυρία Φωτεινή Τομαή που πιστεύει πως τα αρχεία είναι δική της ιδιοκτησία και ΑΝ θέλει, «σου κάνει τη χάρη» να σου δώσει άδεια να ερευνήσεις αλλά βέβαια δεν σ’ αφήνει να κάνεις παρά 50 φωτοτυπίες σε όλο τον χρόνο της έρευνας (όταν χρειάζεσαι 50 την ημέρα). Αν ρίξετε μια ματιά στο αναγνωστήριο των αρχείων αυτών θα δείτε τους φουκαράδες τους επιστήμονες να αντιγράφουν με το χέρι εκατοντάδες σελίδες, λες και η διαστημική κάψουλα τους έχει μεταφέρει στο 1920.

Μετά από ένα τεράστιο καυγά, η κυρία Τομαή «μου έκανε τη χάρη» να με αφήσει να φωτογραφίζω με το τηλέφωνο τα αρχεία (μέθοδο που η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού στη Γενεύη έχει υιοθετήσει ως την καθαρότερη, ευκολότερη, φτηνότερη, και λιγότερο βλαπτική για το πολύτιμο αρχείο της). Μετά όμως εκνευρίστηκε πάλι και μου έστειλε τον κλητήρα να μου ανακοινώσει «ότι η κυρία Τομαή πιστεύει πως πρέπει να σταματήσετε να φωτογραφίζετε τα αρχεία γιατί ο λόγος που σας δώσαμε την άδεια επετεύχθη!» Όταν πήγα να διαμαρτυρηθώ, η διευθύντρια με απεκάλεσε «σκουλήκι» που συνυπέγραψα μαζί με πολλούς γνωστούς συναδέλφους πανεπιστημιακούς, ζητώντας -επιτέλους- να μας αφήσουν να κάνουμε τη δουλειά μας. (Σημειωτέον ότι οι ιστορικοί έχουμε κάνει πολλάκις δημόσιες εκκλήσεις στον αρμόδιο υπουργό για την περίπτωσή της. Συνάδελφοι έχουν γράψει εκτεταμένα άρθρα εναντίον της. Το κερασάκι στη δύσοσμη τούρτα είναι ότι πρόσφατα η κυρία αυτή καταδικάστηκε για λογοκλοπή από τα ελληνικά δικαστήρια. Το μόνο αποτέλεσμα είναι η κυρία Τομαή να πάρει προαγωγή! Τώρα έχει βαθμό πρέσβη και διακηρύττει «Δεν πα να λένε οι ιστορικοί, εγώ δυναμώνω». Σωστά, κυρία Τομαή, εσείς δυναμώνετε, όπως όλοι οι ανάλγητοι αυτής της γης. Αυτή που αποδυναμώνεται είναι η έρευνα. Και η λογική.)

Η δουλειά μου στο αρχείο αυτό κράτησε πολλούς δύσκολους μήνες. Υπομονή, θα περάσει έλεγα. Όλο μου έρχονταν στο νου οι ένδοξες μέρες της έρευνας μου στα βρετανικά κρατικά αρχεία όπου πιτσιρίκι τότε ερευνούσα για το διδακτορικό μου. Μια μέρα πήγα στην υπάλληλο και ζήτησα έναν φάκελο του 1943 για το Κυπριακό. "Δυστυχώς, κυρία Διβάνη, τον έχουν πάρει στο Foreign Office", μου είπε στεναχωρημένη η υπάλληλος. "Αλλά αν βιάζεστε, να τους τηλεφωνήσουμε να το φέρουν ταχύτερα". Είχα μείνει με το στόμα ανοιχτό για κάνα πεντάλεπτο και την κοίταζα. Ώστε εδώ ένα φοιτητάκι είναι πιο σημαντικό από τον υπουργό Eξωτερικών; Όχι, η έρευνα όμως ναι, είναι πιο σημαντική από κάθε υπουργό γιατί σ’ αυτή στηρίζεται η χώρα.

Πριν λίγες μέρες τελείωσα επιτέλους από το άχθος να πηγαίνω καθημερινά στο αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών. Με ανανεωμένο κέφι ξεκίνησα προχτές για τη Γεννάδιο βιβλιοθήκη, που ανήκει στην Αμερικάνικη Αρχαιολογική Σχολή, και γενικά είναι ένα κόσμημα (σε σύγκριση λ.χ. με την Εθνική Βιβλιοθήκη, όπου οι φοιτητές μου τραβούσαν τα μαρτύρια του Ιώβ για να μπορέσουν να διαβάσουν και μόνο μετά από μεσολάβησή μου). Φτάνω ως την οδό Σουηδίας και βλέπω την καγκελόπορτα κλειστή. Αρχίζω να κάνω τοn γύρο του τετραγώνου μπας και βρω καμιά κρυφή είσοδο. Τίποτα. Πάνω που θα πάθαινα ηλίαση κάνοντας ματαίως τον τρίτο γύρο, βγάζω το κινητό να φωτογραφίσω την κλειστή πόρτα και τότε ακούω μια φωνή από τοn δρόμο απέναντι διαγωνίως. Γυρνάω και βλέπω έναν νεαρό σεκιουριτά που μου έγνεφε οργισμένος. Πηγαίνω προς τα κει και τον ακούω να μου ανακοινώνει ότι απαγορεύεται να βγάζω φωτογραφίες. Ακολούθησε ο εξής διάλογος.

-Φωτογραφίζω την κλειστή καγκελόπορτα, κύριε. Θέλω να μπω μέσα και δεν ξέρω πώς. Τρεις κύκλους έχω φέρει το τετράγωνο.
-Εδώ έπρεπε να ‘ρθειτε. Να αφήσετε ταυτότητα.
-Και πού να το ξέρω εγώ αυτό; Δεν έχει μια ταμπέλα να το γράφει.
-Ναι, δεν έχει. Αυτό τους το χω πει κι εγώ.
-Άρα, πώς να το ξέρω εγώ, κύριε; (αρχίζω να εκνευρίζομαι)
-Σας φώναζα και δεν με ακούγατε.
-Δεν με φωνάζατε καθόλου. Ούτε με είδατε από κει απέναντι. Κάπου ήσασταν. Αφού κοίταγα γύρω-γύρω να περάσει κανείς να τον ρωτήσω.
-Σας φώναζα, δεν με ακούγατε.
-Δεν με φωνάζατε. Αλλά και αν πράγματι με φωνάζατε, σας πέρασε από το μυαλό ότι θα μπορούσα να έχω προβλήματα ακοής; Ή υπάρχουν ευγονικά κριτήρια για να μπεις στη βιβλιοθήκη;
(ταυτόχρονα είχα βγάλει το διαβατήριό μου και το ακούμπησα στο πάσο, αντί να του το δώσω στο χέρι που ήθελε)
-Λοιπόν, το ύφος σας δεν μου αρέσει καθόλου και γι' αυτό δεν θα σας αφήσω να μπείτε.
-Τι; Δεν θα αφήσετε να μπω να κάνω τη δουλειά μου;
-Ναι. Δεν μου αρέσει το ύφος σας
-Σοβαρολογείτε τώρα. Είμαι ερευνήτρια, κύριε, δουλεύω στο πανεπιστήμιο και πρέπει να κάνω τη δουλειά μου.
-Ε, και; Κι εγώ οικονομολόγος είμαι.
-Τι σχέση έχει αυτό; Γιατί δεν μ’ αφήνετε να μπω μέσα;
-Για σας το κάνω, κυρία μου. Εδώ πέρα έχουμε ναρκομανείς. Θα αφήνω τον οποιονδήποτε να μπαίνει μέσα;

Και τότε βγήκα ξαφνικά έξω από το σώμα μου και είδα τον εαυτό μου να κάνει αυτό τον Ιονεσκικό διάλογο με τον σεκιουριτά-οικονομολόγο μιας ιδιωτικής εταιρείας που είχε μια εξουσιούλα να ασκήσει και την άσκησε όλο σαδιστική χαρά. Δεν ξέρω γιατί. Ίσως γιατί δεν έγινε υπουργός Οικονομικών, ενώ το άξιζε. Ίσως γιατί είχε ζέστη και ήθελε να πάει για μπάνιο αντί να κάθεται να σκανάρει φάτσες. Ίσως γιατί είχε και τους Αμερικανούς από πίσω που πιστεύουν πολύ στο σεκιούριτι. Κυρίως, όμως, γιατί μπορούσε να κάνει ό,τι γουστάρει, στη χώρα όπου όλοι κάνουν ό,τι γουστάρουν.

Μόνο έρευνα δεν μπορούν να κάνουν.

(αφιερωμένο στους νέους ερευνητές του Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών που, επί ένα εξάμηνο, με τα μολύβια ή τα πληκτρολόγια, αντιγράφουν τα έγγραφα που θα μπορούσαν να φωτοτυπηθούν/φωτογραφιστούν σε 1 δευτερόλεπτο. Αυτοί δεν μπορούν να μιλήσουν γιατί φοβούνται ότι δεν θα ξαναπάρουν άδεια στον αιώνα τον άπαντα. Εγώ, όμως, μπορώ και πρέπει να το κάνω εκ μέρους τους)

 

 

 

ΠΗΓΗ

Write a comment

Comments: 0